Pokaz slajdów

Stan powietrza: Bardzo dobry piątek, 15 grudnia 2017r.

Godziny otwarcia

od poniedziałku do piątku
od 8:00 do 19:00

Zaburzenia odżywiania

ZABURZENIA ODŻYWIANIA U MŁODZIEŻY – ANOREKSJA I BULIMIA

Zaburzenia odżywiania są to jednostki chorobowe, które charakteryzują się zaburzeniem łaknienia o podłożu psychicznym. Najczęściej występującymi zaburzeniami odżywiania w wieku dorastania są: anorexia nervosa czyli jadłowstręt psychiczny oraz bulimia nervosa tzw. żarłoczność psychiczna. Większość objawów zaburzeń odżywiania jest wtórna do nadrzędnej idei poznawczej, skoncentrowanej na wadze i figurze oraz do tego, że od tych zmiennych zależy poczucie własnej wartości.

 

Ze współczesnych badań wynika, że zaspakajanie głodu nie jest głównym powodem dla którego sięgamy po jedzenie. Jemy zwykle w różnych sytuacjach naszego życia, np. kiedy jesteśmy smutni lub źli, a często także gdy się nudzimy. Jedzenie może spełniać symboliczne funkcje np. rozładowuje napięcie, jest środkiem uspakajającym lub dającym poczucie bezpieczeństwa, sposobem pocieszania, jest formą sprawiania sobie przyjemności, ale również sposobem kontrolowania, nagradzania i karania, często jest także rytuałem.

              Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) określa referencyjne wartości wskaźnika BMI dla wagi prawidłowej i stanów patologicznych. Oblicza się go jako stosunek masy ciała do kwadratu wzrostu w metrach. Jednostką jest kg/m2: Niedowaga < 18,5; Norma: 18,5 – 24,59; Nadwaga: 25 – 29,9; Otyłość 1 stopnia: 30 – 34,9;  Otyłość 2 stopnia: 35 – 39,9; Otyłość 3 stopnia > 40.

Do zaburzeń odżywiania prowadzić mogą takie czynniki jak: niestabilne poczucie własnej wartości, zewnętrzne warunki akceptacji, poczucie braku szczęścia i miłości, jak również kreowane wzorce piękna i atrakcyjności. Jeśli następuje nadmierne skoncentrowanie na wadze i figurze, pojawia się ogromna potrzeba, żeby schudnąć (stosowanie diety i wykonywanie ćwiczeń).

W przypadku zaburzeń odżywiania wyróżniamy dwa warianty/dwie drogi:

1. jeśli się udaje się i waga spada – następuje coraz większe ograniczanie jedzenia i konsekwencją jest ANOREKSJA,

2. nie udaje się ponieważ następują napady objadania, one wywołują wyrzuty sumienia, a to z kolei prowadzi do kompensacji i mówimy wtedy o BULIMII.

Według klasyfikacji DSM-IV (Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego) o bulimii można mówić, gdy występują nawracające epizody napadowego objadania się, które cechują się: zjedzeniem na przestrzeni krótkiego czasu takich ilości jedzenia, które są zdecydowanie większe niż większość ludzi zjadłby w podobnym okresie czasu, w podobnych okolicznościach. Następuje poczucie braku kontroli nad jedzeniem w czasie napadu objadania. Prowadzi to do nawracających, nieodpowiednich zachowań służących uniknięciu przybierania na wadze np. prowokowanie wymiotów, nadużywanie środków przeczyszczających, diuretycznych, lewatywy lub innych leków; głodowanie lub nadmierne ćwiczenia fizyczne. Objadanie się i zachowania kompensacyjne występują co najmniej dwa razy w tygodniu na przestrzeni trzech miesięcy. Kształt i waga ciała nadmiernie wpływają na samoocenę. Zaburzenia pojawiają się nie tylko wyłącznie podczas epizodu anoreksji.

W bulimii sposobami przeciwdziałania efektom tycia są tzw. zachowania kompensacyjne. Leczenie bulimii jest trudne ponieważ niełatwo jest wypracować motywację u bulimiczek, choroba daje im wymierne korzyści. Pomaga radzić sobie z negatywnymi, natrętnymi myślami czy uczuciami. Łagodzi lub zwalcza napięcie a tym samym przynosi ulgę. Poza tym, pomaga kontrolować wagę i daje poczucie kontroli, pomaga dążyć do ideału. Nadaje unikalną tożsamość. Choroba również pomaga utrzymać rodzinę razem, zwraca uwagę członków rodziny i przyjaciół. Daje także pocieszenie przyjemność, pozwala odroczyć w czasie zbyt trudne zadanie, odwraca uwagę od problemów i stanowi wymówkę w razie niepowodzeń. Tak naprawdę bulimiczki często marzą o anoreksji: „Nie chcę mieć napadów objadania. Chcę kontrolować jedzenie. W domyśle – proszę mi zabrać napady, tak żebym mogła jeszcze lepiej się odchudzać”[1]. W porównaniu z innymi zaburzeniami psychicznymi, zaburzeniom odżywiania towarzyszy najwyższy odsetek fizycznych i psychologicznych powikłań. Powikłania fizyczne to: zmiany struktury włosów, skóry i paznokci, nieregularne miesiączki, zmęczenie, apatia, bóle głowy, osteoporoza, uczucie mrowienia, drętwienia, nieprawidłowa praca serca, opóźnione opróżnianie żołądka, wzdęcia, gazy i bóle brzucha, krew w zwracanej treści żołądkowej lub stolcu, refluks, opuchnięte ślinianki, powikłania w obrębie nerek, problemy z zębami, odwodnienie, zaparcia, biegunki, obrzęki, skurcze mięśni, występowanie zgrubień i blizn skóry na powierzchni grzbietowej dłoni (od prowokowania wymiotów), pęknięcia w oczach naczynek krwionośnych, opuchlizna policzków, awitaminoza, znaczne rozciągnięcie żołądka, w ekstremalnych przypadkach pęknięcie przełyku lub przepony.Powikłania psychiczne to: depresja, myśli samobójcze, fobia społeczna, zamartwianie się, napady paniki, wahania nastroju, objawy obsesyjno – kompulsywne, osłabienie koncentracji i pamięci, problemy z wydawaniem opinii i podejmowaniem decyzji, izolacja społeczna, zaburzenia snu, zaniżona samoocena, samookaleczenia, używanie narkotyków, spożywanie alkoholu, drobne kradzieże w sklepach, ryzykowne zachowania seksualne, niechęć do samego siebie, uczucie wstydu, uzależnienie od środków odwadniających lub przeczyszczających. W leczeniu bulimii należy pamiętać, że jeśli bulimiczka ma mniej niż 20 lat, należy pracować z całą rodziną, jeśli więcej to systemowo. Bulimię trzeba traktować jako wołanie o pomoc, o miłość. Stąd też sama relacja terapeutyczna może być już lecząca. W terapii często stosuje się leki antydepresyjne.  W pierwszej kolejności należy dokonać prawidłowej diagnozy, następnie trzeba wyrównać stan somatyczny. W dalszej kolejności praca koncentruje się na tym, aby nauczyć pacjentkę rozpoznawać jakie sytuacje wyzwalają u niej atak bulimiczny i jak do niego nie dopuścić.

NAPADY OBJADANIA SIĘ pojawiają się, gdy: odczuwany jest głód ilościowy (za mało kalorii na dzień) lub jakościowy (zakazane produkty), mogą występować także przyczyny psychologiczne np. potrzeba rozładowania napięcia, stresu, poradzenie sobie ze smutkiem lub nudą, przyniesienie ulgi. Następnie trzeba nauczyć chorą na czym polega normalne jedzenie czyli jedzenie bez objadania się, w oparciu o zasady zdrowego odżywiania, których filarami są: przestrzeganie dziennej normykalorycznej, posiłki co 3 – 4h, śniadanie i ciepły obiad do 15:00 obowiązkowo, różnorodność posiłków. Pacjentka powinna zrozumieć, że restrykcyjne diety powodują wzrost ryzyka kolejnego ataku objadania się. Dalej pracuje się nad poczuciem własnej wartości i radzeniem sobie z negatywnymi myślami natrętnymi.

Osoba chora na anorexa nerwosa wg DSM-IV (Amerykańskie Towarzystwa Psychiatryczne) to osoba, która odmawia utrzymania wagi ciała na poziomie lub powyżej minimum normalnej dla wieku i wysokości (np. utrata wagi prowadząca do utrzymania ciężaru ciała mniejszego niż 85% normy; lub nie przybieranie na wadze w stopniu normalnym dla wieku, w którym się rośnie, dochodząc do wagi ciała mniejszej niż 85% normy). Towarzyszy temu lęk przed przybraniem na wadze lub staniem się grubym nawet pomimo niedowagi. Występuje zaburzenie w sposobie doświadczania wagi lub kształtu ciała, przesadny wpływ wagi lub kształtu ciała na samoocenę lub zaprzeczanie powagi obecnej wagi ciała. U dziewcząt po menarche, brak miesiączki, tzn. co najmniej trzech kolejnych cyklów miesiączkowych. Można przypuszczać, że mamy do czynienia z anoreksją, gdy współczynnik BMI jest niższy lub równy 18,5. Osoba taka chętnie podejmuje rozmowy na tematy związane z jedzeniem, ilością kalorii lub zawartością tłuszczu w produktach i diecie, ale unika mówienia prawdy na temat ilości zjedzonych przez nią posiłków. Z powodu wstydu najczęściej posiłki spożywa w samotności lubi jednak gotować tzw. „zdrowe posiłki” innym. Często towarzyszy temu również uprawianie intensywnych ćwiczeń fizycznych. Bardzo ważnym czynnikiem, który sprzyja wystąpieniu anoreksji jest zaniżone poczucie własnej wartości i poczucie braku sprawczości wswoim życiu. Anorektyczki cechuje specyficzna osobowość tzn. są to zwykle osoby inteligentne, przesadnie ambitne, wykazujące upór w dążeniu do wybranego celu, cechuje je perfekcjonizm. Osoby te charakteryzuje chłód emocjonalny, podatność na krytykę, skłonność do braku zaufania w stosunku do siebie i innych ludzi. Wśród często podkreślanych przyczyn wymienia się specyficzne cechy rodziny np: nadopiekuńczy lub silnie kontrolujący i nadmiernie wymagający rodzice. W rodzinach tych zdarza się, że rodzice angażują dzieci jak strony swoich konfliktów. Występuje brak pochwał i porównania zrodzeństwem. Część anorektyczek zmagało się w dzieciństwie z problem nadwagi. W związku z czym były narażone na krytyczne uwagi i wyśmiewanie przez rówieśników. Anoreksja prowadzi do istotnych zmian zarówno w organizmie jak i w psychice. Wyleczenie anoreksji nie sprawia, że da się odwrócić wszystkie negatywne efekty – część z nich pozostaje na trwałe. W konsekwencji długotrwale stosowanej głodówki następują zmiany somatyczne, w których organizm przystosowuje się do mniejszych ilości substancji odżywczych, uruchamiając rezerwy i spowalnia metabolizm. Podstawowe fizyczne oznaki wyniszczenia to: utrata tkanki tłuszczowej, zmniejsza się masa mięśniowa, obniża poziom hormonów tarczycy, następuje hipotermia (temperatura ciała utrzymuje się na poziomie poniżej 36°C), zmniejsza się częstość oddechu  (oddechowewyrównanie pH krwi, które w przebiegu anoreksji nabiera odczynu zasadowego). Problemy z funkcjonowaniem serca sąnajczęściej bezpośrednią przyczyną śmierci pacjentów cierpiących na anoreksję . W przebiegu anoreksji największe zagrożenie dla serca to brak równowagi pomiędzy minerałami istotnym dla funkcjonowania układu krwionośnego takimi jak: potas, magnez, wapń i fosforany. Wygłodzenie i odwodnienie organizmu są przyczyną zachwiania równowagi pomiędzy tymi składnikami. Inne skutki anoreksji związane z układem sercowo-naczyniowym to: zmniejsza się masa mięśnia sercowego, występują zaburzenia rytmu (np. bradykardia tj. zwolnienie rytmu serca poniżej 60 uderzeń na minutę), obniżone ciśnienie krwi powodujące omdlenia i zawroty głowy, zmniejszony przepływ krwi. W anoreksji podstawową konsekwencją, związaną z układem krwionośnym, jest anemia. Niedokrwistość złośliwa może być spowodowana przewlekłym niedoborem witaminy B12. Szpik kostny ogranicza produkcję krwinek w sytuacji długotrwałej anoreksji, albo gdy nastąpił zbyt wysoki spadek masy ciała. Jest to stan zagrażający życiu – pancytopenia. Z powodu niedoboru minerałów osłabione są zęby i dziąsła, zaburzona motoryka i opróżnianie żołądka, często występują bóle brzucha, towarzyszą temu wzdęcia i zaparcia. Następuje zatrzymania cyklu miesiączkowego, a następnie może również dojść do trwałej bezpłodności z powodu obniżenia poziomu hormonów związanych z rozrodczością (estrogen, DHEA). Zmianie mogą ulec również wielkość jajników i macicy. Występuje kruchość, łamliwość, wypadanie włosów, skóra staje się wysuszona i mniej elastyczna. Ciało pokrywa meszek (lanugo) podobny do tego, który występuje w okresie płodowym jako konsekwencja hipotermii. Osłabienie kości jest skutkiem długofalowym, który nie znika po wyleczeniu. 90% anorektyczek dotyka osteopenia (utrata minerałów budujących kości); 40% anorektyczek cierpi na osteoporozę (postępujący ubytek masy kostnej). Chorujący na anoreksję odznaczają się niższym wzrostem, co jest spowodowane osłabieniem szkieletu oraz zmniejszonym poziomem hormonów, które odpowiadają za wzrost. Wzaawansowanym przebiegu choroby w niektórych przypadkach może dojść do uszkodzenia nerwów jak również tkanki mózgowej. W anoreksji obserwuje się występowanie takich zaburzeń neurologicznych jak: zaburzone myślenie, napady padaczkowe czy  neuropatia nerwów obwodowych, która wywołuje nietypowe odczucia w dłoniach i w stopach. Początkowo anoreksja daje chorującemu poczucie euforii. Wskutek głodowania i wynikającego z niego wyniszczenia organizmu, pojawia się kolejno stan: rozdrażnienia, apatii a następnie depresji. Wraz z nim pojawiają się myśli i próby samobójcze. Wedługszacunków blisko 50% śmiertelnych przypadków w anoreksji następuje na skutek samobójstwa. Stosowanie długotrwałej głodówki sprawia, że organizm jest ogólnie wyniszczony, z czasem wpływa to na funkcjonowanie wszystkich narządów. Chory jest bardziej podatny na infekcje ponieważ osłabiony zostaje również system immunologiczny. Anorektyczki jeszcze trudniej niż bulimiczki przekonać do leczenia ponieważ nie postrzegają one tego, co się z nimi dzieje, jako choroby. Szczególną wartość mają dla nich korzyści, jakie zapewnia im anoreksja, nawet w zaawansowanym stadium choroby, gdy organizm jest bardzo wyniszczony. Wychudzenie sprawia, że jest tak niski poziom motywacji do zmiany, określanej jako„amotywacja”. Czynnikami podtrzymującymi chorobę mogą być: poczucie siły i kontroli (osoba z anoreksją codzienną dyscypliną głodowania, stosowaniem diet, ćwiczeń i rytuałów jedzenia, nadaje bezpieczny uspokajający ją rytm życia), obniża to napięcie psychiczne i daje poczucie satysfakcji (subiektywne poczucie poprawy wyglądu wpływa na poprawę samopoczucia), daje poczucie większej pewności w towarzystwie oraz wyjątkowości (przekonanie, że bycie bardzo szczupłym skutkuje przynależnością do elitarnej grupy, składającej się z modelek, aktorek i celebrytek; jest to wzmacniane przez nieustanny napływ informacji, że „szczupłość jest synonimem piękna”, ze strony mediów i otoczenia), daje poczucie atrakcyjności (sprawia, że mniejsze ubrania lepiej leżą), pozytywne reakcje innych osób, „niewyczerpany optymizm, specyficzny stan euforii”. Czynniki podtrzymujące chorobę związane z rodziną: skupianie uwagi i opieka rodziców, okazywanie miłości oraz troski przez rodziców. Poczucie wpływu na życie rodziny np.: poprzez zmianę stylu odżywiania się rodziny. Unikanie przez rodziców trudnych dla chorego dziecka tematów, ograniczając w ten sposób sytuacje konfliktowe np. związanych ze szkołą. Zmiana relacji również w dalszej rodzinie, np. przerwanie konfliktu między rodzicami pacjenta, a dziadkami, np. nawiązanie zerwanych kontaktów. W pierwszej kolejności należy ocenić i wyrównać stan somatyczny, na tym etapie ważna jest współpraca terapeuty z psychiatrą i internistą. Następnie należy pracować nad motywacją do leczenia. Mającświadomość znaczenia choroby dla osób z anoreksją, terapeuci proponują podejścia terapeutyczne zwiększające motywację tych pacjentów do leczenia. Chcemy „pokłócić” pacjentkę z anoreksją. Pracujemy nad tym, żeby anoreksja stała się egodystoniczna (czymś nie akceptowalnym, pragnienie zmienienia tego). Dalej pracuje się nad myślami dotyczącymi jedzenia. Praca nad poczuciem własnej wartości. Następnie należy pracować nad motywacją do leczenia. Aktualnie mamy do czynienia z tzw. niezidentyfikowanym typem anoreksji, jej źródłem są media, które promują nieprawidłowe postrzeganie ciała zaniżające w ten sposób samoocenę młodzieży. Dotyczy to najczęściej dziewcząt i chłopców w wieku 11–20 lat. Pro-ana – pro-anorexia = „za anoreksją”. Ideologia, w której dążenie do osiągnięcia chudej sylwetki jest postrzegane jako droga do ideału (ang. I’m Starving For Perfection – Głoduję  dla perfekcji). Jest to styl życia, który traktuje anoreksję i inne zaburzenia odżywiania jako alternatywny sposób odchudzania, będący świadomym wyborem a nie chorobę. Pro-mia – pro-bulimia = „za bulimią”. Ideologia nawiązująca do pro-ana, promująca formę bulimii jako świadomy sposób efektywnego odchudzania. W pro-mia, w przeciwieństwie do pro-ana nie krytykuje się samego jedzenia jeśli zawsze jest ono zakończone wywołaniem wymiotów, które pozwalają na zachowanie i uzyskanie niskiej wagi, bez potrzeby przezwyciężania „napadów głodu”. Pro-mia traktowany jest jako sposób na szczęśliwe życie i osiągnięcie ważnego celu. Nieoficjalnym znakiem rozpoznawczym dla ”wtajemniczonych” są bransoletki. Kolor czerwony oznacza anoreksję, fioletowy – bulimię. W przypadku obu ideologii Internet jest głównym medium komunikacji i popularyzacji. Autorzy tych publikacji często wprawdzie informują o możliwości utraty zdrowia, namawiają jednak do wywoływania wymiotów, podając szereg argumentów, dla których ich zdaniem warto to robić.

 

WSKAZÓWKI DLA RODZICÓW:

  1. Dowiedz się jak najwięcej o chorobie. Zaburzenia odżywiania pojawiają się jeśli wystąpi kilka czynników. Objawy są sposobem radzenia sobie z problemami.
  2. Doceniaj i wzmacniaj cechy oraz zainteresowania niezwiązane z wagą i wyglądem. Twoja pomoc powinna polegać na komentowaniu zalet, umiejętności i zainteresowań tej osoby, które nie są w żaden sposób związane z wyglądem, wagą i sylwetką.
  3. Uczestnicz w zajęciach, które nie wzmagają zainteresowania wagą i sylwetką. To pomoże bliskiej ci osobie nauczyć się, jak czerpać poczucie własnej wartości z obszarów niedotyczących wagi, a także odwróci uwagę od choroby.
  4. Wyrażaj swe zmartwienia i mów bezpośrednio. Jeśli coś cię martwi, mów o tym wprost, dzięki temu bliska ci osoba uczy się poprawnej komunikacji, a ty nie wysyłasz niejasnych komunikatów.
  5. Wyrażaj chęć pomocy przez dotrzymywanie towarzystwa dziecku i wysłuchania go. Postara się słuchać bez oceniania, nie dawaj rad ani nie staraj się niczego naprawiać.
  6. Pozwól bliskiej osobie otwarcie mówić o jej uczuciach. W ramach wracania do zdrowia musi się nauczyć wyrażać i określać uczucia.
  7. Pozwól bliskiej osobie zachować niezależność i kontrolę nad jej powrotem do zdrowia. Jeżeli chcesz pomóc bliskiej ci osobie wyzdrowieć, musisz zachować równowagę pomiędzy wspieraniem a dawaniem jej swobody, tak aby sama mogła wywiązać się z powierzonych jej zadań i sama podejmowała decyzję.
  8. Zrozum, ze najlepszym wyjściem dla bliskiej ci osoby jest pozwolenie jej na pracę we własnym tempie i samodzielne podejmowanie decyzji dotyczących odżywiania się i powrotu do zdrowia. Twoja pomoc może odnieść odwrotny skutek jeśli poczuje, że jest do czegoś przymuszana.
  9. Przeanalizuj własne przekonania na temat jedzenia, masy ciała i sylwetki.
  10. Traktuj bliską ci osobę jak każdego innego członka rodziny.
  11. Zachęcaj do korzystania z pomocy specjalisty, jeśli jest to wskazane.
  12. Nie zapominaj o swoich potrzebach i potrzebach pozostałych członków rodziny.
  13. Zachowaj cierpliwość.

 

Czego należy unikać chcąc udzielać pomocy osobie cierpiącej na zaburzenia odżywiania:

  • Nie należy komentować wagi, sylwetki i wyglądu. Każdy taki komentarz może zostać odebrany w sposób negatywny. Nie dawaj do zrozumienia, że jej wygląd i figura są dla ciebie ważne.
  • Nie należy ignorować problemu. Ważne jest twoje wsparcie i zrozumienie problemu.
  • Nie powinno się obarczać winą za zaburzenie odżywiania bliskiej osoby ani siebie. Obarczanie winą w niczym nie pomoże, może jedynie wywołać poczucie winy i złość.
  • Nie oczekuj natychmiastowej zmiany. Powrót do zdrowia to trudny proces. Pamiętaj, że bliska ci osoba stacza ciężką walkę i potrzebuje twojej cierpliwości.
  • Nie powinno się wdawać się w próby sił. To tylko umacnia i nasila zaburzenie odżywiania, dlatego nie wdawaj się w dyskusje na temat argumentów za i przeciw anoreksji i bulimii.
  • Nie należy kontrolować sposobów odżywiania i objawów zaburzeń odżywiania bliskiej osoby. Nie rób tego, możesz tylko spowodować, że bliska ci osoba poczuje się bezwolna.
  • Nie staraj się uratować bliskiej ci osoby. Nie rób tego jeśli nie chcesz aby poczuła się ona nieudolna i całkowicie zależna od innych.
  • Nie powinno się nadawać wyjątkowego statusu zaburzeniom odżywiania. Takie zachowania umacnia zaburzenie odżywiania i powrót do zdrowia stanie się trudniejszy.
  • Unikaj wchodzenia w rolę terapeuty. Musisz mieć świadomość swoich ograniczeń i pamiętać o swoich potrzebach.

 

Pamiętaj! W sytuacjach kiedy stan osoby chorej jest bardzo poważny, tzn. występuje bezpośrednie zagrożenie życia lub mamy do czynienia z bardzo młodą osobą, należy bezwzględnie przejąć kontrolę.

 

mgr Iwona Surówka, psycholog PPP1   2016

[1] K. Smólska-Łynka


 

PODSTAWOWE ASPEKTY PROBLEMÓW Z JEDZENIEM U MAŁYCH DZIECI

 

Mówiąc o problemach z jedzeniem u małych dzieci najczęściej mamy na myśli dwie kategorie: tzn. niejadki oraz dzieci nadmiernie objadające się.

 

„Niejadkami” rodzice/opiekunowie nazywają te dzieci, które nie jedzą zgodnie z oczekiwaniami. Wykazują niechęć do niektórych znanych im potraw jak również trudno je przekonać do nowych.

 

Jakie funkcje spełnia jedzenie?

 

W rodzinie jedzenie służy nie tylko zaspokajaniu głodu, jest także formą wyrażania ciepła i bliskości. Karmienie dzieci, częstowanie słodyczami, łakociami, obdarowywanie urodzinowymi ciastami oraz wspólne siedzenie przy zastawionym stole, zwłaszcza podczas rodzinnych świąt i uroczystości – to wszystko jest wyrazem wzajemnych pozytywnych uczuć.

 

Musimy pamiętać, że próby zmian nawyków jedzeniowych bez uwzględniania czynnika emocjonalnego z reguły nie dają spodziewanych efektów. Wynika to z uwarunkowań kulturowych, w których wspólne posiłki wiążą się z wieloma, różnymi emocjami.

 

Kształtując poprawne nawyki żywieniowe należy pamiętać, że:

  • wszystkie dzieci odczuwają głód, a więc chcą jeść;
  • najczęściej małe dzieci zjadają 1-2 pełne posiłki dziennie;
  • dzieci instynktownie jedzą to co dla nich najlepsze, gdy pozwolimy im kierować się instynktem zamiast nadmiernie je kontrolować. Dzięki wewnętrznym sygnałom, same prawidłowo regulują ilość spożywanego jedzenia;
  • zazwyczaj dzieci reagują niechęcią do poznawania nowych potraw, potrzebują czasu i ponawiania prób zwykłe jest ich od 10 do 15;
  • w okresie od 2 r.ż. do 8 r.ż. liczba preferowanych przez dziecko produktów jest w miarę stała;
  • nie należy unikać poznawania przez małe dzieci nowych produktów lub potraw ze względu na wiek, gdyż dzieci w wieku między 2 a 4 r.ż. są bardziej otwarte na ich poznawanie niż te miedzy 4 a 8 r.ż.;
  • dzieci nie jedzą tak jak dorośli tzn. po trochę wszystkiego; jedzą to na co mają ochotę danego dnia, 1-2 rzeczy, a następnego dnia coś innego lub znów to samo, by trzeciego dnia oświadczyć, że nie lubią już tych produktów;
  • większość dzieci nie spożywa pełnowartościowych posiłków czyli takich, które zawierają wszelkie niezbędne składniki odżywcze, ale ich dieta równoważy się zwykle w okresie jednego tygodnia. Rodziców takie zachowanie irytuje, ale to dla dzieci nie jest szkodliwe;
  • nawet jeśli dzieci nie spożywają codziennie pełnowartościowych posiłków, to ich dieta jest równoważona w ciągu tygodnia;
  • nie ma określonych potraw, które są ważne dla zdrowia. Istotne jest, aby spożywać składniki z różnych grup pokarmowych np. produktów zbożowych, warzyw i owoców. Pamiętajmy, że warzywa i owoce są na tym samym poziomie piramidy żywieniowej, więc nie wpadajmy w panikę jeśli dziecko nie je szpinaku czy brokułów, ale chętnie je jabłko lub inny owoc;
  • aby nauczyć dzieci jedzenia różnorodnych posiłków najlepiej przygotowywać i spożywać je w gronie wszystkich członków rodziny, którzy wyrażają się pozytywnie o tej potrawie;
  • nie ma powodów do zmartwień nawet, gdy dzieci nie odżywiają się zgodnie według wskazówek dietetyków, jeśli normalnie rozwijają się i przybierają prawidłowo na wadze;
  • rodzice/opiekunowie wspomagają lub zaburzają naturalną zdolność dzieci do prawidłowego odżywiania się i akceptowania nowych potraw. Dzieci zwykle zniechęcają się do jedzenia i unikają go jeśli są zmuszane, zabawiane lub manipulowane. W sytuacji kiedy jedzenie jest ograniczane dzieci zbytnio koncentrują się na nim i są nadmiernie zaabsorbowane jedzeniem, ma to związek z lękiem, że zabraknie im jedzenia.

 

Jakie mogą być przyczyny niechęci jedzenia różnorodnych bądź niektórych potraw u dzieci?

  • Rodzice/opiekunowie zwykle serwują dzieciom tylko te dania lub produkty, które sami uważają za zdrowe i odpowiednie dla dzieci np. rosołek, owsianka, surówki.
  • Często duże znaczenie ma presja innych dzieci, z którymi maluchy spożywają posiłki np. w przedszkolu (uwagi pt. brukselka jest paskudna).
  • Wcześniejsze złe doświadczenia związane z jedzeniem jakiegoś dania np. wymioty, biegunka lub uczucie innego dyskomfortu.
  • Jeśli dziecko było zmuszane do jedzenia danej potrawy albo musiało jeść zbyt dużą porcję tego dania.
  • Reakcje alergiczne organizmu na określone produkty np. osoba, u której jest brak tolerancji na laktozę, zamiast mleka lub kakao wybiera wodę czy soki. Dzieci z zespołem wrażliwego pęcherza niechętnie sięgają po napoje, owoce ale chętniej zjadają kanapki.

 

Najczęstsze przyczyny otyłości dzieci:

  • Dzieci mogą przejawiać naturalną predyspozycję.
  • Przyczyna rozwojowa tzn. dziecko samo je i przybiera nadmiernie na wadze jeśli w jej bezpośrednim otoczeniu jest osoba, która podaje mu systematycznie i uporczywie nadmierne ilości pokarmu.
  • Przyczyna reaktywna to najczęściej odpowiedź na duży stres w życiu dziecka, może to być np. rozwód rodziców, utrata przyjaciół, zmiana przedszkola/szkoły.
  • Nadmierne ograniczanie jedzenia, może prowadzić do obniżenie samooceny i lub wycofanie społeczne, a to w konsekwencji powoduje spożywanie jeszcze większych ilości jedzenia.
  • Przyczyną może być również brak ruchu.

 

Wskazówki psychologów i dietetyków pomagające rodzicom i opiekunom w pracy nad poprawnymi nawykami jedzeniowymi dzieci:

 

  • Ważne jest, żeby wszystkie posiłki były spożywane w miłej atmosferze. Unikaj uwag na temat ilości i tego co dziecko je. Nie nazywaj problemu przy nim.
  • Nie zmuszaj dziecka do jedzenia i nie okazuj uwagi, kiedy  odmawia jedzenia.
  • Pamiętaj, aby w oferowanym posiłku znajdowało się chociaż jedno danie, które dziecko lubi.
  • W ciągu dnia proponuj mu najwyżej jedną nową potrawę.
  • Podawaj dziecku małe porcje tak, aby stworzyć szansę niejadkowi, aby poprosił o dokładkę.
  • Włącz dziecko w przygotowanie posiłków.
  • Podawaj posiłki w atrakcyjnej postaci.
  • Zwracaj uwagę, aby dziecko spożywało posiłek przy stole, nawet kiedy nie je, siada do stołu.
  • Unikaj przygotowywania specjalnych posiłków dla dziecka. Jeżeli dziecko nie ma ochoty jeść danego posiłku nie zmuszamy go, ale nie należy przygotowywać dla niego alternatywnego posiłku.
  • Proponuj dziecku najwyżej 2 zdrowe przekąski w ciągu dnia.
  • Pamiętaj, żeby nie traktować jedzenia jako nagrody lub kary. Nie karzemy za odmowę.
  • Ważne jest, aby deser był podany wyłącznie po daniu głównym.
  • Pamiętaj, żeby nie karać dziecka za to, że nie zjadło z talerza całego posiłku.
  • Nie zmuszaj dziecka do jedzenia tego co wywołuje w nim odruch wymiotny, uszanuj to, że dziecko nie lubi danej potrawy.
  • Zachęcaj do próbowania tych potraw, których dziecko nie zna, a określa jako te, których nie lubi, nie zmuszaj.
  • Nie martw się jeśli dziecko nie je w czasie danego posiłku wszystkich produktów z grup pokarmowych.
  • Nie zapominaj, że próby zmiany nawyków żywieniowych wymagają czasu i są procesem, dlatego bądź cierpliwy!

 

W sytuacji, gdy zasady te nie przynoszą oczekiwanych skutków należy spodziewać się, że problem tkwi głębiej np. w relacjach rodzinnych. Wtedy przede wszystkim potrzebne jest wprowadzenie działań terapeutycznych, a następnie można zająć się objawem (niejedzeniem lub objadaniem się przez dziecko).

 

To RODZIC decyduje: CO, KIEDY i GDZIE dziecko je, a DZIECKO: CZY i ILE zje.

mgr Iwona Surówka, psycholog PPP1  2016